دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی

بخش دوم درس نوزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (افق ترسی)

بخش دوم درس نوزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (افق ترسی)

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / درس نوزدهم (بخش دوم) – افق ترسی (علامه حسن‌زاده آملی)



درس ۱۹ (بخش دوم)

افق تُرسی

تبصره: در درس نهم گفته ایم که مجموع سه زاویه مثلث مستوی، مساوی با دو قائمه است؛ و در درس دوازدهم دانسته شد که ضلع مقابل هر زاویه مثلث را وتر آن زاویه گویند، اکنون سخن ما این است که هر شخص و شاخص بر بسیط غبراء، طرف قطری از اقطار ارض خواهد بود که در صورت امتداد به دو قطب افق منتهی می شود؛ و این قطر محور عظیمه افق و همه مقنطرات است و بر آنها عمود است. لاجرم دائره افق حسی مانند دیگر مقنطرات موازی با عظیمه افق خواهد بود، وگرنه لازم آید که مجموع زوایای مثلث مستقیم الاضلاع -یعنی مثلث مستوی- اکثر از دو قائمه باشد؛ زیرا که با فرض عدم موازات، از یک جانب با هم ملاقات خواهند کرد -به اصل اقلیدس و علاوه این که برهان بر آن قائم است- و هرگاه از موضع عمود مذکور بر هر یک از دو سطح افق حقیقی و حسی تا به محل ملاقات خطی مستقیم اخراج شود با خود قسمتی از خط محور که محدود میان دو سطح یاد شده بود، و هر یک از دو زاویه دیگر قائمه و آن موقع عمود محور بر سطح دائره افق حقیقی، و سطح دائره افق حسی. و این حکم در همه صغار موازی با عظیمه مطرد است. و همانست که در شکل چهاردهم مقاله یازدهم اصول مبرهن شده است که: کل سطحین کان خط واحد عموداً علیهما فهما متوازیان الخ.الف

تبصره: خط مشرق و مغرب فصل مشترک بین دو سطح دائره افق و دائره معدل النهار است.

بخوانید!  معرفی کتاب «دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی» نوشته علامه حسن زاده آملی

تبصره: در بعد معلوم خواهد شد که کره ارض نسبت به ما فوق فلک شمس، حکم نقطه را دارد؛ لذا تفاوت میان افق حقیقی و حسی نسبت به مافوق فلک شمس، محسوس و معتنی به نیست؛ و این مطلب در بحث اختلاف منظر، (درس ۶۲) مبیّن می شود چه این که اختلاف منظر در فلک شمس و مادون آن به قیاس به کره ارض پیش می آید.

تبصره: علامه خفری در تکمله که شرح تذکره خواجه در هیأت است، در بیان افق ترسی فرماید:

“و یسمی الأفق الحسی ایضاً. وهی قد تنطبق علی الأفق الحقیقی، و قد تقع فوقها أو تحتها بحسب اختلاف قامه الناظر فان کان مقدار قامته ثلاثه أذرع و نصفاً کان مافوق ذلک الأفق من السماء اکثر مما تحته بأربع دقائق و ستّ و عشرین ثانیه علی ما بیّنه ابن الهیثم فی رسالته فی أن الظاهر من السماء اکثر من نصفها، وان کان اقل منها أمکن أن یکون مافوقه مساویا لما تحته، و أن یکون اصغر.”ب

 

ادامه دارد …



بیان (بخش دوم درس نوزدهم دروس هیئت – افق ترسی)

 

الف)
بیان:
بسیط: سطح ظاهری
غبراء: یکی از اسامی زمین (ارض)
طرف قطری …: جایی که خطوط قطر تمام می شود

 

 

ب)
بیان:
افق ترسی را گاهی حسی نیز گویند (گاهی این دو منطبق می شوند)
ثلاثه أذرع و نصفاً: سه ذرع و نصف (هر ذرع حدوداً نیم متر است)
أن یکون مافوقه مساویا لما تحته: دائره افق ترسی با افق حقیقی منطبق شده و مایری و مالایری برابر می شوند.

 

 

بخوانید!  بخش اول درس نوزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (افق ترسی)

یادداشت
لازم به ذکر است که مطالب قیدشده فوق تحت عنوان بیان، نکات و … در حد فهم این نگارنده حقیر است، بنابراین اکیداً توصیه می‌گردد علاوه بر مطالعه اصل کتاب، پیگیری مستمر جلسات تدریس استاد صمدی آملی در خصوص شرح کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی جناب علامه حسن‌زاده آملی، به مباحثه نیز بپردازید.

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

مجله اینترنتی تحلیلک

نوشته های مرتبط

درس دهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره میل)

محمد مهدیان

بخش سوم درس شانزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

محمد مهدیان

بخش اول درس بیستم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (خط استوا)

محمد مهدیان

دیدگاه خود را ثبت کنید