سه‌شنبه/ 5 بهمن / 1400

بخش چهارم درس 35 دروس هیئت (تحصیل عرض بلد)

بخش چهارم درس 35 دروس هیئت (تحصیل عرض بلد)

این درس در ادامه درس 35 و درباره سلسله مباحث مربوط به معرفی غلامحسین جونپوری و کتب او (زیج بهادری و جامع بهادری) است.
Share on twitter
Share on telegram
Share on whatsapp

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / بخش چهارم درس 35 دروس هیئت
تحصیل عرض بلد (علامه حسن‌زاده آملی)



درس 35 دروس هیئت (بخش چهارم)

تحصیل عرض بلد

ادامه درس 35 دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی (تحصیل عرض بلد)

مرحوم آقا سید محسن امین در جزء چهل و دوم کتاب قیِّم اعیان الشیعه (ص 240 ط1، شماره 9344) آن جناب را چنین نام می‌برد:

“الحکیم الریاضی الرصدی المولوی ابوالقاسم غلام حسین بن المولی فتح محمد الکربلائی الجینوری، له کتاب الرصد المعروف بالطغیانی و هو اجمع کتاب فی فنون و الریاضیات بأسرها مع حسن الترتیب فی غایه البسط و التنقیح صنّفه لراجه احتشام الملک صادر جنگ بهادرخان شرع فیه سنه 1248 و فرغ منه ‌بعد سنه کامله فارسی طبع اوائل انتشار الطباعه فی بلاد الهند و یقال له مفتاح الرصد ایضا، و له کتاب جامع بهادری”. انتهی.

کتاب شریف جامع بهادری مشتمل بر اهم مسائل فنون اربعه ریاضی یعنی هندسه و مناظر و حساب و هیئت است. و وصف صاحب اعیان الشیعه که: “هو اجمع کتاب فی فنون و الریاضیات بأسرها، و یقال له مفتاح الرصد ایضا” با جامع بهادری مناسب است نه با زیج بهادری زیرا که زیج بهادری فقط در باب اول و دوم مقالت نخستین آن در محاسبات ضروریه ارقام هندیه و ارقام ستّینی و مصطلحات و مرموزات دفتر تقویمی است که باز در استخراج هیوی از جداول زیج و مسائل هندسی آن دخلی تام دارند، و دیگر مقالات و ابواب آن‌ها همگی در هیأت و نجوم است که هفت مقالت است، و هر مقالت مشتمل بر چند باب و هر باب بر چند فصل.

اما جامع بهادری که بتعبیر مؤلّف در مفتتح آن، مشتمل بر اهم مسائل فنون اربع ریاضی یعنی هندسه و مناظر و حساب و هیئت است که بر شش خزینه و هر خزینه بر چند حرز و هر حرز بر چند انکشاف ترتیب داده شده‌ است و در هر فن امّهات و اصولی بیان فرموده ‌است که یک عالم ریاضی را بمنزلت مفتاح در آن فنون است.

علاوه این‌که در ابتدای جامع بهادرخوانی تصریح فرموده‌ است که این کتاب مفتاح الرّصد است بدین عبارت:

واضح باد که چون به استعانت این کتاب بی ضم رساله‌ای و کتابی دیگر، تنقیح همگی مراتب رصد کواکب و وضع زیج جدید به احسن وجوه ممکن است، بدین حیثیت آن را مفتاح الرصد توان خواند: ولیکن از آنجا ‌که در حقیقت سبب فاعلی و غائی این تألیف ذات سامی ممدوح (جناب احتشام الدوله مبارز الملک راجه خان بهادر نصرت جنگ …) است بدین لحاظ به جامع بهادرخانی موسوم ساختن عین مستحسن باشد.( ص3 و4 ط1)

پس صواب این بود که عبارات کتاب را در تعریف جامع بهادری قرار می‌داد، و در آخر به‌ جای وله کتاب جامع بهادری، می‌فرمود: وله کتاب الرصد المعروف بالطغیانی. و بدون ‌شک و تردید صاحب اعیان الشیعه، زیج بهادری را به اوصاف جامع بهادری تألیف فرموده ‌است.

باز در تأیید گفتارم این‌که بدان نحو که در اعیان الشیعه، معظم ‌له را نام برده ‌است چنانست که خود وی در اول جامع بهادری به نام خود و نام پدرش تصریح کرده‌ است بدین عبارت:

“… از این ‌رهگذر درین جزو زمان بنده آثم ابوالقاسم شهیر به غلام حسین -عفا عنه رب الخافقین- ابن سیدنا و مولانا فتح محمّد الکربلائی جونپوری دامت ‌برکاته …” (ص2)

 

پایان بخش چهارم درس 35 دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (تحصیل عرض بلد). این درس ادامه دارد



بیان (بخش چهارم درس 35 دروس هیئت – تحصیل عرض بلد)

 

این درس در ادامه درس 35 و درباره سلسله مباحث مربوط به معرفی غلامحسین جونپوری و کتب او (زیج بهادری و جامع بهادری) است.

 

یادداشت
لازم به ذکر است که مطالب قید شده فوق تحت عنوان بیان، نکات و … پیرامون درس 35 دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (تحصیل عرض بلد) در حد فهم این نگارنده حقیر است، بنابراین اکیداً توصیه می‌گردد علاوه بر مطالعه اصل کتاب، پیگیری مستمر جلسات تدریس استاد صمدی آملی در خصوص شرح کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی جناب علامه حسن‌زاده آملی، به مباحثه نیز بپردازید.

 

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

 

مجله اینترنتی تحلیلک

siha
0 0 رای ها
امتیازدهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x
()
x