دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی

درس چهاردهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (تقسیم کره به بروج)

استاد صمدی آملی

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / درس چهاردهم – تقسیم کره به بروج (علامه حسن‌زاده آملی)



درس ۱۴

تقسیم کره به بروج

در درس نهم گفته آمد که دائره منطقه البروج از چهار نقطه اعتدالین و انقلابین، و از نقاط متوهم میان هر یک از نقطه اعتدال و انقلاب، به دوازده قسم متساوی قسمت می شود و هر قسمت را برج نامند؛ اکنون سخن ما این است:

چون شش دائره عرض بگذرانیم که یکی از آنها از دو نقطه انقلاب بگذرد و این همان دائره ماره به اقطاب اربعه است؛ و یکی دیگر از آنها از دو نقطه اعتدال بگذرد که قطب آن نقطه انقلاب خواهد بود، چنانکه اولی قطب آن نقطه اعتدال خواهد بود؛ و چهار دیگر از آنها از هشت نقاط متوهم میان نقطه اعتدال و انقلاب بگذرند و اقطاب آنها نیز بر دائره منطقه البروج خواهند بود؛ پس مجموع فلک ثوابت از توهم ترسیم این دوائر ششگانه، به دوازده قسم متساوی تقسیم می شود، و هر قسم که بین دو نصف دائره از دو دائره عرض از قطب تا قطب منطقه البروج قرار می گیرد آن را یک برج نامند و بهمان ترتیبی که در درس نهم گفته ایم مجموع فلک ثوابت به بروج حمل و ثور و جوزا تا آخر، تقسیم می شود.

مثلاً -ا ب ج- دائره البروج بر دو قطب -د ه-، و -ب- اول حمل، و -ب و- برج حمل، و -د ب ه- و -د و ه- هر یک نصف دائره عرض، و قوس -ب و- مقدِّر هر یک از دو زاویه -ب د و- و -ب ه و- خواهد بود و غرض این است که همه -د ب ه و- که محصور بین دو نصف دائره عرض است برج حمل می باشد. پس اگر کوکبی در هر یک از دو نقطه -ر ح- مثلاً بوده باشد در برج حمل است و علی هذا القیاس.

بخوانید!  حضور و مراقبت استاد صمدی آملی / مجلس هشتم (نکته ای در وضو و حورالعین)/3

 

از این بیان دانسته شده است که طول هر برج سی درجه است و عرض آن صد و هشتاد درجه. اما عرض کوکب هیچ گاه از نود درجه تجاوز نمی کند؛ پس بین عرض برج و هرض کوکب اشتباه نشود. هر چند در محاسبات ریاضی عرض برج محاسبه نمی گردد و مورد لزوم نمی شود.

تقسیم دوازده گانه یاد شده که در سطح کل فلک ثوابت تصویر کرده ایم، در مجموع عالم جسمانی که منضَّد از اجزام علوی است، به همان محاذات طول و عرض بروج قلک ثوابت جاری است. مثلاً ماه که نزدیکترین جرم فلکی به کره زمین است، طول و عرض آن را در وقت معینی استخراج کرده ایم، گوییم: تقویم قمر -که همان طول او است- “ج کو مدَ” است یعنی سرطان ۲۶ درجه و ۴۴ دقیقه، و عرض آن شمالی “ب لهَ” است یعنی ۲ درجه و ۳۵ دقیقه است.

در درس چهارم دانسته ایم که معدل النهار عالم جسمانی را که به منزلت یک کره جسمانی است، به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم می کند؛ به همان بیان و به همان وجه تسمیه شمال و جنوب، دائره منطقه البروج نیز آن را به دو نیمه شمالی و جنوبی قسمت می کند.

و چون معدل و منطقه یکدیگر را به تناصف تقاطع می کنند، لاجرم مدارات عرض -که در درس ششم گفته آمد- برخی از آنها نیمی از وی در شمال منطقه البروج افتد، و نیم دیگر وی در جنوب معدل النهار؛ و برخی از آنها بالعکس؛ لذا ممکن است که کوکبی عرض آن جنوبی باشد، و میل آن شمالی، و کوکب دیگر بالعکس.

بخوانید!  بخش اول درس شانزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)


 

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

مجله اینترنتی تحلیلک

نوشته های مرتبط

درس نهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (میل کلی – بخش دوم)

محمد مهدیان

درس هشتم دروس هیئت (دایره ماره به اقطاب اربعه)

محمد مهدیان

بخش اول درس شانزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

محمد مهدیان

دیدگاه خود را ثبت کنید