درس ۲۹ دروس هیئت (دائره وسط سماء رؤیت، یا دایره عرض اقلیم رؤیت) – بخش سوم

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / بخش سوم درس بیست و نهم – دائره وسط سماء رؤیت، یا دایره عرض اقلیم رؤیت (علامه حسن‌زاده آملی)



درس ۲۹ (بخش سوم)

دائره وسط سماء رؤیت، یا دائره عرض اقلیم رؤیت

 

تبصره: عرض اقلیم رؤیت را “عرض محکم” نیز می نامند، ولکن شهرت با اول است.الف

خلاصه تعریف دائره وسط سماء رؤیت -و یا عرض اقلیم رؤیت- و تعریف قوس عرض اقلیم رؤیت این که: دائره وسط سماء رؤیت عظیمه ایست که بدو قطب فلک البروج و دو قطب افق گذرد، و دو قطب آن دو نقطه طالع و غارب بود. و تنصیف کند هر یک از نصف ظاهر و نصف خفی از فلک البروج را. و قوسی که از این دائره میان افق و قطب فلک البروج، یا میان فلک البروج و قطب افق از جانب اقرب افتد را عرض اقلیم رؤیت گویند.

مثال: (شکل ۱۰)

ا ب ج د = دائره افق بر قطب -ه-.

ا و ج = منطقه البروج بر قطب -ر-.

ب ه د = وسط سماء رؤیت بر دو قطب -ا- و -ج- که دو نقطه طالع و غرب اند.

پس -ه و- = عرض اقلیم رؤیت و -و ب- تمام آنست. و چون -د ر- = مساوی -ه و- است هر یک از آن دو قوس عرض اقلیم رؤیت است.

تبصره: قوس را به علامت کمان کوچک «ᵔ» بر روی حروف ارائه می دهند، مثلا می نویسند ه و، و می خوانند قوس ه و.

شکل 10 - دائره وسط سماء رؤیت، یا دایره عرض اقلیم رؤیت
شکل ۱۰ – دائره وسط سماء رؤیت، یا دایره عرض اقلیم رؤیتب

 

تبصره: یازده دائره عظیمه و برخی از صغیره و طایفه ای از قسی را تعریف کرده ایم، و به برخی از مسائل هیوی متفرّع بر آنها اشارتی نموده ایم. این دوائر عظام و صغار و قسی و تعریفات آنها بدان وجه که گفته ایم بدون هیچ اختلافی، اتفاقی همه دانشمندان فلکی از قدیم و جدید است. و آنها را در علم فلک اهمیّت بسزا است چنانکه جسته جسته آشنا میشویم.

بخوانید!  درس 28 دروس هیئت (دایره اول السموت، دایره مشرق و مغرب) - بخش دوم

در ضبط ده دائر فلکی گفته آمد:

ده دایره که بر فلک اثبات کرده اند
من با تو گویم ار بودت ذوق استماع

اول معدل است و سپس منطقه است و میل
نصف النهار و مارّ باقطاب و ارتفاع

وَسط السماء رؤیت و پس اول السموت
عرض و افق که مختلف آمد بهر بقاع

در زنبیل فرهاد میرزا بیت دوم و سوم چنین آمده است (ص ۲۲۷ ط۱):

عرض است و میل و دائره اول سموت
نصف النهار و مارّ به اقطاب و ارتفاع

وسط السماء معدل و آنگاه دائره
دیگر افق که مختلف آمد به هر بقاع

و مقصود از دائره در بیت اخیر، عظیمه منطقه البروج است.

 

پایان درس ۲۹ دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره وسط سماء رؤیت، یا دایره عرض اقلیم رؤیت).



بیان (بخش سوم درس بیست و نهم دروس هیئت – دائره وسط سماء رؤیت، یا دایره عرض اقلیم رؤیت)

 

الف)
بیان:
دائره سماء رؤیت نیمه ظاهری منطقه البروج (۱۸۰ درجه منطقه که بالای افق است) را به دو نیمه تقسیم می کند و بدین جهت این گونه نامگذاری شده است. البته نیمه خفی را نیز نصف می کند.

این دایره را دائره انحراف منطقه البروج از افق نیز می گویند. دائره منطقه البروج همیشه نسبت به هر افق کج است. (انحراف دارد)

 

ب)
بیان:

دائره وسط سماء رؤیت، یا دایره عرض اقلیم رؤیت
دائره وسط سماء رؤیت، یا دایره عرض اقلیم رؤیت

منبع تصویر: کانال تلگرامی تصاویر کتاب هیات و دیگر رشته های ریاضی (heyat1_2@)

 

 

یادداشت
لازم به ذکر است که مطالب قید شده فوق تحت عنوان بیان، نکات و … پیرامون درس ۲۸ دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره اول السموت، دایره مشرق و مغرب) در حد فهم این نگارنده حقیر است، بنابراین اکیداً توصیه می‌گردد علاوه بر مطالعه اصل کتاب، پیگیری مستمر جلسات تدریس استاد صمدی آملی در خصوص شرح کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی جناب علامه حسن‌زاده آملی، به مباحثه نیز بپردازید.

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

بخوانید!  در محضر امام حسن علیه السلام به مناسبت ولادت کریم اهل بیت

مجله اینترنتی تحلیلک