دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی

بخش اول درس شانزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

بخش اول درس شانزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / بخش اول درس شانزدهم – دایره افق (علامه حسن‌زاده آملی)



درس ۱۶ – بخش اول

دائره اُفق

طول و عرض و بُعد کوکب را دانسته ایم، حال وقت آنست که به ارتفاع و سمت آن و طول و عرض بلاد آشنا شویم؛ و آن مبتنی بر معرفت دائره افق و دوائر دیگر است، که باید از آسمان به زمین فرود آییم و نخست به دائره افق آگاهی یابیم زیرا که دائره افق از دوائری است که به حسب نسبت افلاک با بقاع زمین حادث می شود.الف

هر شخص، در هر نقطه بسیط ارض بوده باشد، اگر خطی از مرکز عالم بر استقامت قامتش از دو جانب سمت رأس و سمت قدم او گذرد و به فلک أعلی منتهی شود، به دو نقطه متقاطر منتهی میشود که در دو طرف این خط و قطع آنند -که بقول حکیم بوعلی سینا در فصل ۲۸ نمط اوّل اشارات: الجسم ینتهی ببسیطه و هو قطعه؛ و البسیط ینتهی بخطه و هو قطعه؛ و الخط ینتهی بنقطته و هی قطعه- آن نقطه بالاسرش را سمت الرأس، و آن دیگر را سمت القدم گویند.

هرگاه این خط یاد شده را محور دائره عظیمه ای فرض کنیم که دو نقطه سمت الرأس و سمت القدم در قطب گردند، آن عظیمه دائره افق حقیقی خواهد بود.

به لفظ اخصر و تعریف مختصر: دائره افق عظیمه ایست که یک قطب او سمت الرأس، و دیگر قطب او سمت القدم است.ب

چنانکه دائره معدل النّهار عالم جسمانی را -که به منزلت یک کره جسمانی در این فن است- به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم می کند، دائره افق نیز عالم جسمانی را به دو نیم کند که جمیع افلاک و عناصر بدین دائره به دو قسم متساوی قسمت گردند: نیمی ظاهر و مرئی بود و آن نیمه ای بود که در جانب سمت رأس رائی بود؛ و نیم دیگر خفی و غیرمرئی بود و آن نیمی بود که در جانب سمت قدم رائی بود.ج

بخوانید!  حضور و مراقبت استاد صمدی آملی / مجلس نهم (هیمان ملائکه عالین و هیمان انسانی)/3


بیان (بخش اول درس شانزدهم دروس هیئت – دایره افق)

 

الف)
بیان:
برای تعیین طول و عرض بلاد و ارتفاع و سمت کوکب علاوه بر دایره افق نیاز به دایره های عظیمه دیگری همچون نصف النهار و … داریم که در درس های آینده با آنها آشنا خواهیم شد.

 

ب)
بیان:
دایره افق همانند منطقه البروج و معدل النهار، عظیمه ای است که دارای دو قطب و یک خط محور است یک قطب آن که در جانب ظاهر و مرئی و قابل رؤیت شخص ناظر قرار دارد قطب ست الرأس و دیگری که در جانب مخفی قرار داشته و توسط شخص قابل رؤیت نیست سمت القدم است.

دایره افق

 

ج)
بیان:
دایره افق بر اساس شخص ناظر تعیین می گردد. به همین سبب برای هر شخص ناظر یک دایره افق بر اساس محل ایستادن وی بر روی کره ارض قابل ترسیم است. پس دایره افق بر خلاف منطقه البروج و معدل النهار واحد نبوده و مطابق با اشخاص در موقعیت های مختلف بی نهایت وجود خواهد داشت. بر اساس این دایره افق رسم شده برای هر شخص، نیمه شمالی که برای ناظر قابل رؤیت است، مرئی یا ظاهر و نیمه جنوبی که برای وی قابل رؤیت نیست، نیمه خفی یا غیر مرئی نام دارد.

این تقسیم بندی و به طور کلی دایره افق ارتباطی با منطقه البروج و معدل النهار ندارد و می تواند دارای هر وضعیتی از جمله در یک سطح بودن، متقاطع بودن و یا عمود بودن با آنها را داشته باشد. همچنین ارتباطی میانی قطب های دایره افق و دایره منطقه البروج و معدل النهار نیز وجود ندارد و آنها نیز می توانند هر میزان بعد و فاصله را در سطح کره با یکدیگر داشته باشند.

 

بخوانید!  بخش سوم درس شانزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

 

یادداشت
لازم به ذکر است که مطالب قیدشده فوق تحت عنوان بیان، نکات و … در حد فهم این نگارنده حقیر است، بنابراین اکیداً توصیه می‌گردد علاوه بر مطالعه اصل کتاب، پیگیری مستمر جلسات تدریس استاد صمدی آملی در خصوص شرح کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی جناب علامه حسن‌زاده آملی، به مباحثه نیز بپردازید.

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

مجله اینترنتی تحلیلک

نوشته های مرتبط

رساله میل کلی علامه حسن زاده آملی (بخش پایانی)

محمد مهدیان

درس هفدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

محمد مهدیان

درس هشتم دروس هیئت (دایره ماره به اقطاب اربعه)

محمد مهدیان

دیدگاه خود را ثبت کنید