دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی

بخش سوم درس شانزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

بخش سوم درس شانزدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / بخش سوم درس شانزدهم – دایره افق (علامه حسن‌زاده آملی)



درس ۱۶ – بخش سوم

دائره اُفق

دایره افق و دایره منطقه البروج نیز یکدیگر را به تناصف در دو نقطه تقاطع کنند. آن نقطه ای که بر جانب مشرق باشد آن را طالع خوانند. یعنی طالع در هر وقت آن جزء از منطقه البروج است که بر افق مشرق است و دارد از دائره افق طلوع می کند. و طالع این است که در احکام نجومی و علم ارثماطیقی و رشته های علوم غریبه بکار دارند، و شرح آن بکمال در بعد خواهد آمد.

حافظ گوید:

کوکب بخت مرا هیچ منجم نشناخت          یا رب از مادر گیتی به چه طالع زادم

و آن نقطه ای که بر جانب مغرب باشد آن را غارب گویند در مقابل طالع، زیرا که در آنجا غروب می کند. و این نقطه غارب را سابع نیز گویند بدین جهت که بروج را چون از طالع شماره کنند، برج هفتم غارب خواهد بود.

و قوسی از این دائره افق حقیقی که میان جزوی از اجزای فلک البروج یا مرکز کوکب خواه سیّار باشد خواه ثابت، و میان نقطه مشرق افتد از جانب اقرب آن را سعه مشرق گویند زیرا که بعد آن از نقطه مشرق اعتدال بدان مقدار از وسعت قوس افق است که میان آن دو واقع شده است.

و همچنین قوسی از دائره افق که میان جزوی از دائره فلک البروج و یا مرکز کوکب، و میان نقطه مغرب از جانب اقرب افتد را سعه مغرب گویند؛ و وجه آن بقیاس با سعه مشرق معلوم گردد.الف

دوائر صغاری که موازی عظیمه افق به نقطه های فوق الأرض و تحت الأرض بگذرد آنها را مقنطرات، و مقنطرات ارتفاع و انحطاط خوانند. آنچه از این مقنطرات فوق الأُفق باشند آنها را مقنطرات ارتفاع گویند،و آنچه تحت الأُفق آنها را مقنطرات انحطاط گویند. مقنطره عبارت از جسر و بنای مرتفع است که کواکب بر آن دوائر یکی بر فوق دیگری ارتفاع می یابد و مقابل آن انحطاط است؛ و در بحث دائره ارتفاع مبیّن می گردد. و در وجه تسمیه مقنطرات سخنی دیگر در درس ۲۲ دروس معرفت وقت و قبله گفته آمد (ص ۱۴۳ ط۱).ب

از مقنطرات یک مقنطره که مماس سطح ارض باشد آن را افق حسّی گویند، و افق مذکور را افق حقیقی. و دائره افق به افق حقیقی و حسی و ترسی قسمت می شود که ترسی نیز در حقیقت، یک قسم افق حسی است که عن قریب در دروس آینده بیان می شود.ج



بیان (بخش سوم درس شانزدهم دروس هیئت – دایره افق)

 

بخوانید!  درس هفدهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره افق)

الف)
بیان:
ارتباط طالع و غارب و سعه مشرق و مغرب

طالع و غارب

 

ب)
بیان:
به میزان بی نهایت مقنطرات ارتفاع و انحطاط میان دایره افق تا سمت الرأس و سمت القدم وجود دارد (از هر طرف) که همگی دارای محور و قطب یکسان هستند. نسبت مقنطرات به دایره افق همانند نسبت دایره های یومیه به معدل النهار است.

مقنطرات ارتفاع و انحطاط

 

ج)
بیان:
افق حقیقی: دائره عظیمه افق

افق حسی: مقنطره ای که مماس سطح ارض است (موازی عظیمه افق). مقنطره ای که در زیر پای شخص قرار دارد که اگر این مقنطره را باز کنیم و به اندازه دائره افق برسانیم می بینیم که فاصله این دو دائره نصف قطر است. (این محدوده را شخص می بیند)

افق ترسی: این مقنطره مماس سطح ارض نیست اما قابل رؤیت است

 

 

یادداشت
لازم به ذکر است که مطالب قیدشده فوق تحت عنوان بیان، نکات و … در حد فهم این نگارنده حقیر است، بنابراین اکیداً توصیه می‌گردد علاوه بر مطالعه اصل کتاب، پیگیری مستمر جلسات تدریس استاد صمدی آملی در خصوص شرح کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی جناب علامه حسن‌زاده آملی، به مباحثه نیز بپردازید.

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

مجله اینترنتی تحلیلک

نوشته های مرتبط

درس ششم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (مدارات عرضی)

محمد مهدیان

درس چهاردهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (تقسیم کره به بروج)

محمد مهدیان

درس پنجم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره منطقه البروج)

محمد مهدیان

دیدگاه خود را ثبت کنید