دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی

درس نهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (میل کلی – بخش دوم)

میل کلی

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / درس نهم (بخش دوم) – میل کلی (علامه حسن‌زاده آملی)



درس ۹ (بخش دوم)

میل کلی

حال در وجه تسمیه دو نقطه انقلاب صیفی و شتوی گوییم: منطقه البروج به چهار نقطه یاد شده اعتدالین و انقلابین به چهار ربع متسای منقسم می‌گردد و مدت سیر شمس در هر ربع یکی از فصول اربعه سال شمسی در اکثر ربع مسکون است. و چون در هر ربع دو نقطه‌ای متوهم ‌شود که بعد نقطه اعتدال تا نقطه مجاور او بقدر بعد این نقطه مجاور تا نقطه مجاور انقلاب، و بقدر بعد این نقطه مجاور انقلاب تا خود نقطه انقلاب باشد؛ لاجرم هر ربع به سه قسم متساوی قسمت گردد و حصه هر قسم سی درجه خواهد بود. پس منطقه البروج به این دوازده نقطه به دوازده قسم متساوی قسمت گردد و هر قسمت را برجی از بروج دوازده گانه خوانند.الف

ابتدای بروج را از مغرب گرفته اند و حرکات بروج چون دیگر کواکب ثابته همه بر توالی است که حرکت از مغرب بمشرق است. و اسامی بروج به ترتیب این است: حمل و ثور و جوزا و سرطان و اسد و سنبله و میزان و عقرب و قوس و جدی و دلو و حوت. و این اسامی در آغاز از صور متوهم از اجتماع و هیأت کواکب در هر قسم به صورتی خاص اخذ شده است و عظیمه منطقه البروج بر آن صور می گذرد.ب

حمل و ثور و جوزا بروج ربیعی اند زیرا که مدت بودن آفتاب در این سه برج در معظم معموره فصل بهار است.چ

سرطان و اسد و سنبله برج‌های صیفی اند زیرا که مدت بودن آفتاب در این سه برج در معظم معموره فصل تابستانست.د

میزان و عقرب و قوس بروج خریفی اند زیرا که مدت بودن آفتاب در این سه برج در معظم معموره فصل پاییز است.ه

جدی و دلو و حوت برجهای شتوی اند زیرا که مدت بودن آفتاب در این سه برج در معظم معموره فصل زمستانست.و

برجهای اوائل را از این چهار فصل که عبارت اند از حمل و سرطان و میزان و جدی، منقلب خوانند. بدین سبب که چون آفتاب بدین بروج تحویل کند یک کیفیت از طبیعت هوای فصل سابق، به کیفیت دیگر از طبیعت فصل لاحق قلب شود.

و برجهای اواسط فصول را که عبارت اند از ثور و اسد و عقرب و دلو، بروج ثابته خوانند. بدین جهت که مدت بودن آفتاب در این چهار برج هوای هر فصل بر طبیعت خود ثابت بود.

و بروج آخر فصلها را که عبارتند از جوزا و سنبله و قوس و حوت، ذوجسدین گویند. زیرا مادام که آفتاب در نصف اول این بروج باشد هوا بر طبیعت همان فصل گذرد، و چون به نصف آخر انتقال نماید هوای فصل لاحق به هوای آن فصل مخلوط گردد، و لهذا آن اوقات را امتزاج فصلین گویند.



بیان (درس نهم دروس هیئت – بخش دوم – میل کلی)

 

الف)
بیان:
بر اساس ۴ نقطه اعتدال و انقلاب معرفی شده، منطقه البروج به ۴ قسمت مساوی که هر یک ۹۰ درجه فلکی می باشد تقسیم می گردد (کل دایره منطقه البروج ۳۶۰ درجه است). با رسیدن خورشید به هر یک از نقطه های اعتدال و انقلاب یکی از فصل های سال آغاز می شود. و با گذراندن ۹۰ درجه فلکی که حدودا ۹۰ روز (۳ ماه) زمان می برد یک فصل را سپری می کند.

میل کلی - اعتدالین و انقلابین
میل کلی – اعتدالین و انقلابین

 

تقسیم بندی دیگر منطقه البروج بدین صورت است که فاصله میان هر نقطه انقلاب و اعتدال مجاور آن (و بالعکس) که ۹۰ درجه فلکی می باشد را با استفاده از دو نقطه به سه بخش برابر تقسیم می کنیم که فاصله هر دو نقطه از یکدیگر (یا همان مقدار قوس هر بخش) ۳۰ درجه فلکی است. به همین صورت زمانی که فاصله میان هر ۴ نقطه انقلاب و اعتدال بدین شکل تقسیم بندی شود، کل منطقه البروج به ۱۲ قسم مساوی تقسیم می گردد که هر یک فصلی  از فصول سال بوده و ۱۲ برج منطقه البروج است.

12 برج منطقه البروج
۱۲ برج منطقه البروج

 

ب)
بیان:
در میان ستارگان ثوابت ۱۲ صورت فلکی مشخص و معروف وجود دارد که اسامی ۱۲ برج منطقه البروج در ابتدا بر اساس این صورت ها نامگذاری شدده، هرچند با گذر زمان و حرکت ستارگان ثابت این صورت ها از بروج خود ارج شده اند که ادامه این مبحث در این مقاله نمی گنجد.

اشکال 12 برج منطقه البروج

 

ج)
بیان:
فصل بهار که از رسیدن خورشید به نقطه اعتدال ربیعی آغاز می گردد و با حرکت خورشید به سمت و تا رسیدن به نقطه انقلاب صیفی ادامه می یابد، دارای سه برج به نام های حمل (فروردین)، ثور (اردیبهشت) و جوزا (خرداد) است.

 

د)
بیان:
فصل تابستان که از رسیدن خورشید به نقطه انقلاب صیفی آغاز می گردد و با حرکت خورشید به سمت و تا رسیدن به نقطه اعتدال خریفی ادامه می یابد، دارای سه برج به نام های سرطان (تیر)، اسد (مرداد) و سنبله (شهریور) است.

 

ه)
بیان:
فصل پاییز که از رسیدن خورشید به نقطه اعتدال خریفی آغاز می گردد و با حرکت خورشید به سمت و تا رسیدن به نقطه انقلاب شتوی ادامه می یابد، دارای سه برج به نام های میزان (مهر)، عقرب (آبان) و قوس  (آذر) است.

 

و)
بیان:
فصل زمستان که از رسیدن خورشید به نقطه انقلاب شتوی آغاز می گردد و با حرکت خورشید به سمت و تا رسیدن به نقطه اعتدال ربیعی ادامه می یابد، دارای سه برج به نام های جدی (دی)، دلو (بهمن) و حوت (اسفند) است.

بروج 12 گانه

 

پایان درس نهم دروس هیئت (میل کلی).

 

یادداشت
لازم به ذکر است که مطالب قیدشده فوق تحت عنوان بیان، نکات و … در حد فهم این نگارنده حقیر است، بنابراین اکیداً توصیه می‌گردد علاوه بر مطالعه اصل کتاب، پیگیری مستمر جلسات تدریس استاد صمدی آملی در خصوص شرح کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی جناب علامه حسن‌زاده آملی، به مباحثه نیز بپردازید.

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

مجله اینترنتی تحلیلک

نوشته های مرتبط

درس هفتم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (اعتدال ربیعی و خریفی)

محمد مهدیان

درس نهم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (میل کلی)

محمد مهدیان

درس اول دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (قطر، دایره عظیمه و صغیره)

محمد مهدیان

دیدگاه خود را ثبت کنید