دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی

بخش دوم درس بیست و پنجم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (وجه تسمیه دائره نصف النهار)

درس 25 دروس هیئت (وجه تسمیه دائره نصف النهار)

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / درس بیست و پنجم (بخش دوم) – وجه تسمیه دائره نصف النهار (علامه حسن‌زاده آملی)



درس ۲۵ (بخش دوم)

وجه تسمیه دائره نصف النهار

 

و صاحب بحار الانوار در باب تحقیق منتصف اللیل و مفتتح النهار از کتاب صلوه آن (ص۶۷ ج۱۸ ط۱) گوید:الف

و عندنا انه لایفهم فی عرف الشرع ولا فی عرف العام لا بحسب اللغه من الیوم او النهار الا ماهو من ابتداء طلوع الفجر … نعم بعض اهل الحرف والصناعات لما کان ابتداء عملهم من طلوع الشمس قد یطلقون الیوم علیه … لاینبغی ان یستریب عارف بقواعد الشریعه و اطلاقانها فی انه لایتبادر فیها مع عدم القرینه من النهار الا ماهو مبتدأ من طلوع الفجر … انتهی ملخصاً.

و نیشابوری در تفسیر مالک یوم الدین گوید:

الیوم هو المده من طلوع نصف جرم الشمس الی غروب نصف جرمها، او من اجداء طلوعها الی غربها، او من طلوع الفجر الثانی الی غروبها و هذا فی الشرع.

غرض نگارنده سطور این است که: قوس النهار که در عرف ارباب این فن، مدار طلوع مرکز جرم شمس از افق تا غرو آنست؛ و همچنین قوس اللیل که مدار غروب مرکز جرم شمس از دائره افق تا طلوع آنست که بین الطلوعین نیز جزء لیل محسوب می گردد، هر یک بدائره نصف النهار که دائره نصف اللیل هم هست تقریباً به دو نصف متساوی تقسیم می گردد. و چون در مواقیت اعمال عبادی بفرموده شرع، مفتتح روز فجر ثانی است و شب خالص از غروب شمس تا طلوع فجر صادق است پس نه روز شرعی به دائره نصف النهار به دو قسم متساوی منقسم می گردد، و نه شب شرعی فتبصّر.

بخوانید!  بخش دوم درس بیست و ششم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (فلک هیوی و عرض بلد)

کلام نیشابوری را در غرائب القرآن در بیان هر سه وجه تعریف یوم شأنی بسزا است. همین بزرگمرد شارح تذکره خواجه در هیأت است که کتابی بغایت اصیل و قویم است لذا وجه اوّل تعریف یوم را بر مبنای فن هیأت در نهایت جودت بیان کرده است که درس بحث آن در پیش است.

مطلب دیگر این که در روایتدائره نصف النهار تعبیر به حلقه شده است که هرگاه شمس در آن حلقه داخل شود هنگام زوال اوست؛ چه تعبیر شیرین و دلنشین و شگفت و شریف:

حدیث چهارم باب اوقات صلوات خمس از کتاب صلوه مستدرک الوسائل (ج۱ ط۱ ص۱۸۸):

بالاسناد عن الامام الحسین بن الامام علی بن ابی طالب علیهم السلام قال جاء نفر من الیهود الی رسول الله -صلّی الله علیه و آله- إلی أن قال: با محمّد فأخبرنی عن الله لأیّ شیء وَقَّتَ هذه الخمس الصلوات فی خمس مواقیت علی أمتک فی ساعات اللیل النهار؟

قال النبی -صلّی الله علیه وآله-: إن الشمس عند الزوال لها حلقه تدخل فیها فاذا دخلت فیها زالت الشمس فیسبّح کل شیء دون العرش لوجه ربّی. الحدیث

 

پایان درس ۲۵ …



بیان (بخش دوم درس بیست و پنجم دروس هیئت – وجه تسمیه دائره نصف النهار)

 

الف)
بیان:
مفتتح النهار: ابتدای روز

 

نکته کلی)
بیان:

غیبوده الشمس: به محض ناپدید شدن جرم آفتاب، این را تعبیر به اول اذان مغرب می کنند.

حمره مشرقیه: تبدیل نور آفتاب از سفید بودن به قرمز بودن: قرمز بودن به مرور از مشرق افق شخص پا می شود (از مشرق شروع به ناپدید شدن می کند). زمانی که این قرمزی از سمت الرأس عبور کند، زمان اذان مغرب است.

 

بخوانید!  بخش اول درس بیست و ششم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (فلک هیوی و عرض بلد)

 

یادداشت
لازم به ذکر است که مطالب قید شده فوق تحت عنوان بیان، نکات و … در حد فهم این نگارنده حقیر است، بنابراین اکیداً توصیه می‌گردد علاوه بر مطالعه اصل کتاب، پیگیری مستمر جلسات تدریس استاد صمدی آملی در خصوص شرح کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی جناب علامه حسن‌زاده آملی، به مباحثه نیز بپردازید.

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

مجله اینترنتی تحلیلک

نوشته های مرتبط

بخش دوم درس بیست و ششم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (فلک هیوی و عرض بلد)

محمد مهدیان

درس پنجم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره منطقه البروج)

محمد مهدیان

بخش دوم درس بیست و پنجم دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (وجه تسمیه دائره نصف النهار)

محمد مهدیان

دیدگاه خود را ثبت کنید