گردشگری

معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

coroa da shabanu1تاج فرح پهلوی موزه گردی موزه جواهرات ملی 1 960x734 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

همراهان همیشگی مجله اینترنتی تحلیلک، در این بخش قصد داریم با معرفی اماکن گردشگری ایران در خدمت شما باشیم. امیدواریم که شما عزیزان بتوانید به این اماکن زیبا سربزنید و خوشحال می شویم که تجربه های خودتان را با ما به اشتراک بگذارید. این مطلب به معرفی موزه جواهرات ملی تهران اختصاص دارد.

 

موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

گنجينه بی‌مانند موزه جواهرات ملی مجموعه‌ای از گران بهاترين جواهرات جهان است که طی قرون و اعصار بدين صورت فراهم آمده است.
اهميت جواهرات موجود در «خزانه جواهرات ملی» به ارزش اقتصادی آن محدود نمی‌شود، بلکه نمايانگر ذوق و سليقه صنعتگران و هنرمندان ايران در دوره‌های مختلف تاريخ و به عنوان ميراث تاريخی، هنری، نماينده هنرهای مستظرفه کشور پهناور ما است.
اين جواهرات و نوادر برای زمامداران و حاکمان در طول تاريخ حکم زينت و زيور را داشته و اغلب شکوه و جلال دربار را نشان می‌داده است، ليکن پشتوانه قدرت و ذخيره خزانه مملکتی نيز محسوب می‌شده است.

موزه جواهرات ملی ایران 467x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

تاريخچه

اطلاعات دقيقی در مورد کيفيت و کميت گنجينه جواهرات تا قبل از دوران صفويه در دست نيست و می‌توان گفت تاريخچه جواهرات ايران از زمان سلاطين صفوی آغاز می‌شود.

تا قبل از صفويه، اقلامی از جواهرات در خزانه دولتی وجود داشته است و براساس نوشته‌های گردشگران خارجی، سلاطين صفوی حدود قرن (۹۰۷ تا ۱۱۴۸ ﻫ. ق.) شروع به جمع‌آوری نفايس و گوهرها نموده و حتی کارشناسان دولت صفوی جواهرات را از بازارهای هند، عثمانی و کشورهای اروپايی مانند فرانسه و ايتاليا خريداری کرده و به اصفهان پايتخت حکومت می‌آورده‌اند.
در پايان سلطنت شاه سلطان حسين و با ورود محمود افغان به ايران، خزاين دولت توسط مهاجمان افغانی دچار پراکندگی شد.

پس از لشکرکشی نادر به هند (۱۱۵۸ ﻫ. ق.) محمد شاه مبالغی نقدينه، جواهر و اسلحه تسليم نادر کرد. بخشی از اموال و خزاينی که نادر از هندوستان بدست آورده بود، به ايران نرسيد و در راه بازگشت به ايران از ميان رفت.

نادر پس از بازگشت به ايران، مقدار قابل ملاحظه‌ای از جواهر و نوادر را به اسم ارمغان برای اُمَرا و حُکام و شاهان ممالک همسايه فرستاد. وی همچنين مقداری از اشيای نفيس و مرصع را به آستان حضرت امام رضا (ع) تقديم کرد و مقداری را نيز ميان سپاه خود تقسيم کرد.
در سال ۱۱۶۰ ﻫ. ق. و پس از قتل نادر، احمد بيک افغان ابدالی از سرداران نادر، دست به غارت جواهرات خزانه نادر زد. از جمله اين گوهرها که از ايران خارج شد و هرگز بازنگشت، الماس معروف «کوه نور» بود. اين گوهرها بعدها به دست کمپانی هند شرقی افتاد و بدان وسيله به دربار انگلستان راه جست و به ملکه ويکتوريا هديه شد. هم اکنون نيز اين گوهر در تاج ملکه اليزابت، مادر ملکه فعلی انگلستان نصب است.
از آن پس تا زمان قاجاريه، باقيمانده خزاین تغييرات چندانی نيافت. در دوران قاجاريه، مجموعه جواهرات جمع‌آوری و ضبط شد و تعدادی از جواهرات به تاج کيانی، تخت نادری، کره جواهر نشان و تخت طاووس (تخت خورشيد) نصب شد.
دو گوهر ديگر که به تدريج به مجموعه اضافه شد، يکی فيروزه که از سنگ‌های قيمتی ايرانی است و از معادن نيشابور استخراج می‌گردد و ديگری مرواريد که از خليج فارس صيد می‌شد.

بهای اين مجموعه چقدر است؟

هيچکس پاسخ اين سؤال را نمی‌داند، زيرا در اين مجموعه گوهرهايی است که در جهان نظير ندارد. در پاسخ به اين سؤال فقط می‌توان گفت: مجموعه جواهرات ملی ايران از لحاظ هنری، تاريخی و منحصر به فرد بودن در شرايطی است که حتی زبده‌ترين کارشناسان و ارزيابان جهان هم نتوانسته‌اند ارزش واقعی يا تقريبی آن را محاسبه کنند.

گنجه‌ها و برخی قطعات معروف

جواهرات و قطعات موجود در خزانه جواهرات ملی در قالب ۳۶ گنجه دسته بندی شده‌اند. محتويات اين گنجه‌ها بسيار متنوع بوده و بطور عمده شامل انواع زيورآلات تزیينی، انواع تاج و نيم تاج، انواع جقه (پيش‌کلاه)، گلدان، سرپوش‌های غذا، قليان، آينه، تنگ‌های مينا، شمعدان، فيروزه، شمشير، خنجر، سپر، ساعت، قلمدان، انفيه‌دان، اشيای آراسته به ياقوت و لعل، تفنگ، عصا، مدال، تخت، سنجاق و گل سينه، مرواريد و… است.

 الماس معروف به دريای نور

شايد اين الماس در ميان جواهرات ملی ايران مقام اول را دارا باشد. اين الماس معروف و الماس کوه نور، ظاهراً به علت قرابت نام، پيوسته يک زوج به شمار می‌آمده‌اند، در حالی که از نظر تراش و رنگ هيچ وجه مشترکی با يکديگر ندارند. هر دو گوهر از آن نادر شاه بود.

بخوانید!  معرفی موزه حشره شناسی هایک میرزایانس

الماس دريای نور پس از قتل نادرشاه، به نوه او شاهرخ ميرزا رسيد، سپس به دست اميرعلم خان خزيمه و بعدا به دست لطفعلی خان زند افتاد. هنگامی که لطفعلی خان به دست آقا محمدخان قاجار شکست خورد، گوهر مذبور به گنجينه جواهرات قاجار منتقل شد.
ناصرالدين شاه معتقد بود اين گوهر يکی از گوهرهای تاج کوروش بوده است و خود او بسيار به اين گوهر گران بها علاقه داشت و زمانی آن را به کلاه و گاهی به سينه خود نصب می کرد و حتی توليت دريای نور را منصبی مخصوص قرار داد و اين افتخار مهم را به اعيان و بزرگان کشور محول می داشت.

الماس دریای نور 478x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران
دريای نور بعدها داخل موزه دولتی شد و اينک زينت بخش خزانه جواهرات ملی است. وزن دريای نور ۱۸۲ قيراط است و رنگ آن صورتی است که کمياب‌ترين رنگ الماس است.
رنگ و شکل اين الماس توجه دانشمندان کانادايی را جلب کرد و ايشان معتقدند الماس دريای نور و نورالعين در اصل يک قطعه الماس بوده و بعداً  آن را به دو تکه قسمت کرده اند که تکه بزرگ آن دريای نور نام گرفته و تکه کوچک آن که به وزن ۶۰ قيراط است، نورالعين ناميده شده و در حال حاضر در وسط نيم تاج شماره ۲ گنجه ۲۶ قرار دارد.

تاج پهلوی

گنجه شماره ۳۴: تاج مورد استفاده رضاخان و محمدرضا پهلوی. اين تاج از طلا و نقره ساخته شده و آراسته به الماس های برليان بسيار اعلاء، تخمه های درشت زمرد، ياقوت کبود و مرواريد است. کلاه تاج از مخمل قرمز است و در قبه آن که تخمه زمرد خياره در چنگ نشانده، قرار دارد.
تاج در چهار طرف، دارای چهار کنگره پله پله به شکل تاج های شاهنشاهان ساسانی است که در وسط و زير کنگره پيشين آن، خورشيدی زرين با شعاع های الماس نشان و تخمه الماس زرد درشت نصب شده است و در پشت همين کنگره، جقه پايه دار اسليمی و در پشت آن پر قو قرار دارد.

photo 2019 02 13 09 30 18 780x470 1 548x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران
شمار گوهرهای نشانده شده بر تاج چنين است: ۳۳۸۰ قطعه الماس به وزن ۱۱۴۴ قيراط، ۵ قطعه زمرد به وزن ۱۹۹ قيراط و ۲ آنه، ۲ قطعه ياقوت کبود به وزن ۱۹ قيراط و ۳۶۸ حبه مرواريد غلطان جور. وزن تاج از زر و گوهر و مخمل، با هم ۴۴۴ مثقال، يعنی در حدود دو کيلو و هشتاد گرم است.
تاجی که قبلاً در تاجگذاری های دوران قاجار به کار می رفت، تاج کيانی بود، ولی رضاخان پهلوی مايل نبود در تاجگذاری خود از آن استفاده کند. از اين روی در سال ۱۳۰۴ خورشيدی گروهی از جواهرسازان ايرانی زيرنظر سراج الدين جواهری جواهرساز معروف قفقازی و جواهرساز امير بخارا که از روسيه به ايران مهاجرت کرده بود از گوهرهای منتخب تاج مزبور را ساختند و رضاخان و محمدرضا پهلوی برای تاجگذاری های خود از آن استفاده کرده اند.

جقه نادری

گنجه شماره ۷: جقه نادری، آراسته به الماس و زمرد، که در وسط آن يک تخمه زمرد درشت خوش رنگ نصب شده است. در زير جقه، سه آويز زمرد خوش رنگ امرودی آويخته شده است. قسمت بالای جقه، هفت شقه است و در دو طرف شقه ها نيز دو ريسه و برگ و گل الماس نشان ساخته اند و از نوک شقه های جقه، دو آويز زمرد بسيار اعلای سعيدی امرودی آويخته شده است.

museum jewelry shabavizparvaz 19 203x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

در بالای تخمه وسط، هلال الماس نشان و در پايين، در دو سو شبيه درفش طبل، لوله توپ و سرنيزه روی زه زين نصب شده است. پارچه درفش به سه رديف ياقوت، الماس و زمرد کمرنگ تقسيم شده است. تمام جقه، آراسته به الماس های فلامک خوش آب و درشت و ريز است. رضاخان پهلوی از جقه مزبور گاهی استفاده می کرد. وزن جقه ۳۳ مثقال و ۱۶ نخود است.

 تاج کيانی

گنجه شماره ۳۶: تاج فتحعلی شاه معروف به تاج کيانی که آراسته به الماس، زمرد، ياقوت و مرواريد است. اين تاج در زمان فتحعلی شاه ساخته شد و مورد استفاده سلاطين قاجاريه قرار گرفت.

بخوانید!  پارک آبشار تهران یکی از پارک های زیبای پایتخت

1200px Výstava valtice7 248x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران
اين تاج اولين تاجی است که پس از دوران شاهنشاهی ساسانی به اين صورت ساخته شده است.

 کره جواهرنشان

گنجه شماره ۳۷: اين کره در سال ۱۲۹۱ هجری قمری، به دستور ناصرالدين شاه توسط گروهی از جواهرسازان ايرانی به سرپرستی ابراهيم مسيحی از جواهرات پياده ای که در خزانه موجود بود، ساخته شد. وزن خالص طلای به کار رفته در اين کره ۳۴ کيلوگرم و وزن جواهرات آن ۳۶۵۶ گرم است. تعداد کل جواهراتی که در روی کره نصب شده، بالغ بر ۵۱۳۶۶ قطعه است.

15390289911653509525 196x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

پيدا کردن کشورهای مختلف در ميان برق سنگ های گوهرها کار مشکلی است، زيرا به نظر می آيد مهارت سازنده آن در جواهر سازی، بيش از نقشه کشی بوده است. درياهای روی کره به وسيله زمرد و خشکی ها به وسيله ياقوت نشان داده شده است. آسيای جنوب شرقی، ايران و انگلستان با الماس، هندوستان با ياقوت روشن و آفريقای مرکزی و جنوبی با ياقوت کبود مشخص شده است. خط استوا و ساير خطوط جغرافيايی با الماس نشان داده شده است. قطر کره تقريباً دو پا (۶۶ سانتيمتر) است و روی پايه ای که تماماً از طلای آراسته به جواهرات است، قرار دارد.

تخت طاووس (تخت خورشيد)

گنجه شماره ۱۷: به فرمان فتحعلی شاه در سال ۱۲۱۶ هجری قمری، تختی عظيم و مجلل به مباشرت نظام الدوله محمدحسين خان صدر اصفهانی فرمانفرمای اصفهان با جواهر و طلای موجود در خزانه ساخته شد و به مناسبت نقش خورشيد مرصعی که در صدر تخت تعبيه شده است به نام تخت خورشيد معروف شد.

25c2b410 b8d6 4460 9763 f6ac6e4e9b54 260x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران
تخت خورشيد سال ها به همان نام ناميده می شد تا اينکه فتحعلی شاه با طاووس تاج الدوله ازدواج کرد. از همان زمان به مناسبت نام او، تخت به نام طاووس مشهور شد. بعضی از ايرانيان می پنداشتند که تخت مذکور همان «تخت طاووس» هند است و با مقايسه و توصيفی که تاورنيه از «تخت طاووس» کرده و آنچه خود از «تخت طاووس» موجود ديده و استنباط کرده به اين نتيجه رسيده که ادعای مدعيان باطل است و برای اطمينان و تأييد نظر خود با ناصرالدين شاه مذاکره و از ايشان استفسار کرده و مطمئن شده است تخت طاووس به امر فتحعلی شاه ساخته شده و به نام همسر او طاووس خانم، «تخت طاووس» ناميده شده است. پس از درگذشت فتحعلی شاه، سال ها بعد ناصرالدين شاه که در ضبط و ربط جواهر و نفايس سلطنتی، عنايت خاص داشت دستور داد تا تخت ياد شده را تعمير کرده و تغييراتی جزیی در شکل ظاهر آن دادند؛ از جمله اشعاری که مضمون آن ها کيفيت تعمير تخت به امر ناصرالدين شاه است، در کتيبه اطراف تخت به خط نستعليق خوش در مصراع های مجزا از يکديگر روی زمينه زر، به مينای لاجوردی نگاشته شده است. اين مصراع ها فعلاً مرتب و دنبال يکديگر نصب شده است و پيداست که در تعمير بعدی آن ها در جای خود نشانده‌‌اند. تخت مذکور تا سال ۱۳۶۰ در تالار کاخ گلستان نگهداری می شد. در تاريخ ۱۷/۶/۱۳۶۰ به خزانه جواهرات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ايران انتقال يافت.

بخش های دیگر موزه جواهرات ملی ایران

گنجه های شماره ۱، ۲، ۲۹، ۳۱، ۳۲ و ۳۳ که شامل درپوش غذای شاهی، جام، قلیان، تنگ و آفتابه هستند در ابتدای سالن موزه جواهرات به نمایش گذاشته شده اند. در تزیین این ظروف علاوه بر سنگ های زینتی الماس، زمرد، فیروزه و یاقوت از هنر میناکاری و طلاکوبی استفاده شده است.
ویترین های مختلف موزه شامل ظروف غذاخوری، آینه های دستی، تنگ، کوزه، دو عدد رینگ طلا، دستنبد، تزیین اسب‌های شاهی و سنگ پای معروف ناصر الدین شاه از جنس طلا است.

گنجه شماره ۶: شمشیرهای اهدایی دولت عثمانی و شوروی، خنجر جواهر نشان، سر علم طلا، جقه شیر نشان (متعلق به اوایل قرن ۱۹ میلادی)

خنجر جواهر نشان 541x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران
گنجه شماره ۱۰: سنجاق، گل سینه، بند ساعت از جنس الماس (الماس های زرد و سفید متقارت)، قلاب کمربند آراسته به الماس متعلق به ناصرالدین شاه، بازوبند آراسته به یاقوت

گنجه شماره ۱۱: شامل تعدادی اشیای زینتی آراسته به یاقوت (به عنوان سنگ قیمتی) و لعل (سنگ نیمه قیمتی)، فنجان زرین پایه دار یاقوت نشان منصوب به فتحعلی شاه، یاقوت پیاده به وزن ۱۰۰ قیراط، لعل معروف به «لعل سامری» به وزن ۵۰۰ قیراط، گیره قهوه خوری یاقوت متعلق به قرن ۱۹ میلادی

بخوانید!  موزه ملی ایران بزرگترین و مهم ترین موزه کشور

بزرگترین لعل دنیا 461x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

گنجه شماره ۱۲: گنجه خلیج فارس و اشیای زینتی از جنس مروارید است. هنرمندان ایرانی مروارید هایی که در اصطلاح به آن ها «شرابه مروارید» گویند را به شیوه بسیار هنرمندانه به هم بافته اند. مهم ترین گنجه مروارید خلیج فارس شامل آویز پرده با وزن ۱۶ کیلوگرم است که برای تزیین «تخت طاووس» از آن استفاده می کردند. گل سینه هایی از جنس صدف به شکل اردک و قو که متعلق به قرن ۱۹ میلادی هستند نیز در این دسته از گنجه نگهداری می شوند.

گنجه شماره ۱۴: کره یاقوت نشان که با استفاده از یاقوت و زمرد متعلق به ناصرالدین شاه است، سکه ها و مدال های یاد بود، مدال های مظفرالدین شاه در ضرابخانه بروکسل در سال ۱۹۰۰ ضرب شده اند.

N1YTmtM4em9K0Azm 1534683393059 240x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

گنجه شماره ۱۵: این گنجه بیشتر به وسایل شخصی و لباس شاهان ایران اختصاص دارد. از جمله آثار این گنجه شنل تاج گذاری پهلوی، شمشیر فتحعلی شاه و شمشیر اهدا شده از شیخ خزئل، عصای تشریفات حاجب الدوله، عصایی زرین که با طرح میناکاری سرخ و لاجوردی از الماس فلامک و زمرد درشت ۱۱۰ تزیین شده است.

AsRE7ZHZKxOGge3U 1534750741829 224x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

گنجه شماره ۱۹: شامل کلاه عباس میرزا پسر فتحعلی شاه است. این کلاه از نظر پارچه های به کار رفته و نوع طراحی بسیار منحصر به فرد است. در ساخت کلاه شاهی از پارچه اطلس و مخمل قرمز که حاشیه آن مروارید دوزی و پولک دوزی شده است. در بالای تاج سنگ الماس و چنگ طلا طراحی شده است. این مجموعه به همراه شنلی از یکی از وزرای زمان قاجار نگهداری می شود.

کلاه عباس میرزا 231x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

گنجه شماره ۲۰: نشان ها و مدال های آراسته به جواهرات که اکثرا از طرف دولت های خارجی مثل عثمانی، اتریش، مجارستان، شوروی اهدا شدند؛ نشان اهدایی الکساندر دوم (تزار روسیه) به ناصرالدین شاه، دستنبد طلا با عکس ناصر الدین شاه برروی آن، قوطی زرین مینا کاری شده ناصرالدین شاه که از ویتوریو امانوئل دوم (پادشاه ایتالیا) اهدا شد.

گنجه شماره ۲۲: این مجموعه بیشتر به ادوات سوارکاری شاه بر می گردد که شامل رانکی اسب آراسته به الماس و سنگ توپاز به وزن ۲۲۰ قیراط، زین اسب الماس کاری شده، سربند اسب و جقه طلایی به همراه یاقوت زرد.

گنجه شماره ۲۴: این مجموعه جزو زیباترین بخش های موزه جواهرات است که شامل گنجینه الماس، با وزن های مختلف از یک قیراط تا ۱۵۲.۱۶ قیراطی در رنگ های مختلف و سبک تراش متفاوت.

گنجه شماره ۲۶: این گنجه به جواهرات اهدا شده و ساخته شده برای خاندان پهلوی توسط استادکاران داخلی و خارجی اختصاص دارد که شامل ۷ قطعه زمرد درشت، سینه ریز پهلوی از جنس پلاتین، نیم تاج پهلوی که به دلیل الماس صورتی آن به نام «نور العین» بسیار معروف است.

 

نیمتاج نورالعین 480x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

گنجه شماره ۲۷: این مجموعه به نام گنجه زمرد معروف است که در آن انواع زمرد ریز و درشت یک انفیه دان می‌باشد.

گنجه شماره ۲۸: این گنجه جزو قسمت های ایستاده در موزه جواهرات است که شامل شمشیر، قَمه، سِپَر نادری است.

سپر نادری 365x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

گنجه شماره ۳۵: شاید زیباترین و چشم گیرترین بخش موزه جواهرات برای خانم ها تاج زیبای فرح پهلوی باشد که در ساخت آن از پارچه مخمل اعلای سبز، بدنه پلاتین، الماس برلیان، ۲ عدد لعل قرمز در دو طرف تاج، سنگ های یاقوت، زمرد و مروارید استفاده شده است. به جز تاج فرح پهلوی، کمبرند لباس شاهی با یاقوت برمه ساخته شد.

تاج شهربانو 501x330 - معرفی موزه جواهرات ملی نگین درخشان موزه های ایران

ساعات بازديد: روزهای شنبه تا سه‌شنبه/ ساعت ۱۴:۰۰ تا ۱۷:۰۰
فروش بلیت تا ساعت ۱۶:۳۰

موزه جواهرات ملی در روزهای چهارشنبه تا جمعه و تعطیلات رسمی تعطیل است.
بازدید تنها برای افراد بالای ۱۲سال مجاز است.

نشانی: تهران، میدان امام خمینی (ره)، خيابان فردوسی، نرسیده به چهارراه استانبول، نبش کوچه بانک مرکزی
ساختمان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ايران/ خزانه جواهرات ملی
منبع: www.cbi.ir

مجله اینترنتی تحلیلک

نوشته های مرتبط

معرفی باغ نگارستان تهران

نویسنده

اماکن گردشگری: معرفی کاخ سعدآباد تهران

نویسنده

«کاروانسرای خانات» یادگاری بجا مانده از دوران قاجار

نویسنده

دیدگاه خود را ثبت کنید