شهر یزد و شور حسینی

در ماه محرم و در مراسم سالار شهیدان، شهر یزد حال و هوای ویژه ای پیدا می کند. این شهر که به دارالعباده نیز معروف است با شور و حال حسینی در ماه محرم و عزاداری های ویژه به حسینیه ایران نیز شهرت یافته است.

در این مطلب با برخی از آداب و رسوم مردم شهر یزد در عزاداری محرم آشنا می شویم.

برپایی هیئت های عزاداری محرم یزد

در ماه محرم هیئت‌های عزاداری در یزد در قالب سینه‌زنی و زنجیر زنی تشکیل می‌شود. قدمت برخی از هیئت‌های استان یزد به قرن‌ها  پیش می‌رسد که آداب و سنن و همچنین تجهیزات عزاداری نسل به نسل به یادگار گذاشته شده است، به گونه‌ای که حفظ و صیانت از آن در دستور کار برگزارکنندگان هیئت‌های عزاداری است.

مردم در قالب هیئت‌های عزاداری از یک حسینیه، سینه‌زنان به حسینیه دیگر می‌روند و اهالی آن حسینیه را از آمدن ماه محرم خبردار می‌کنند و در میانه راه که عزاداران سینه‌زن به حسینیه‌های دیگر می‌روند، مردم نیز نذورات خود را توزیع می کنند.

کُتل بستن

از آیین های مهم ماه محرم و عزاداری برای امام حسین علیه السلام در یزد کتل بستن است. به اسب زین کرده ای که به شکل خاصی با چند شال، ‌ترمه یا ابریشمی به رنگ‌های سبز و سرخ آراسته شده است، کُتل می گویند.

کُتل پیشاپیش صف عزاداران و در حالیکه محافظ آن افسارش را به دست گرفته حرکت می کند.

سر و صورت اسب را با چند قطعه آیینه کوچک، نگین، قرآن و… آذین می کنند و گاه پارچه سفید خون‌آلودی را بر پشت حیوان می‌کشند و چند قطعه چوب رنگ شده قرمز به نشانه تیر و پیکان در پارچه فرو می‌کنند. هم چنین کبوتر زنده‌ای که با رنگ قرمز آغشته شده را بر پشت اسب می‌گذارند.

نخل گردانی

نخل یک سازه چوبی است که قسمت جلو و عقب آن از قطعات کوچک چوب به شکل نخلی بزرگ و شبکه شبکه ساخته شده و وسط آن با چوب، اسکلت‌بندی شده است. برای پایه‌های آن، چهار قطعه چوب به صورت عمودی در چهار طرف و برای بلند کردن آن چند قطعه چوب به صورت افقی تعبیه شده است.

برای سر هم کردن آن، تعدادی از خدام حسینیه از صبح هشتم محرم دست به کار می‌شوند. آن ها بر روی پارچه مشکی و در جلو و عقب آن، خنجر، آیینه‌های بزرگ و نیز یک سازه چوبی به شکل سرو نصب می‌کنند که این کار تا ظهر تاسوعا ادامه خواهد داشت.

نخل گردانی یکی از مهم ترین مراسم عزاداری محرم در یزد است. مراسم نخل گردانی با حضور پرشور عزاداران حسینی انجام می شود و مردم برای این مراسم احترام و ارادت خاصی قائل هستند.

نخل در فرهنگ مردمان این خطه همان تابوت و در واقع نمادی از بدن مطهر ائمه اطهار و به ویژه حضرت امام حسین علیه السلام است که مردم به صورت نمادین آن پیکر پاک را تشییع می کنند.

نخل میدان امیرچخماق و نخل تفت جزو نخل های بزرگ یزد است و پس از آذین بندی وزن آن به چندین تُن می رسد.

روز عاشورا و در هنگامه بلند کردن نخل، ‌ده‌ها تن از مردان محل با پاهای برهنه، زیر پایه‌های نخل رفته و آن را با عظمت تمام به حرکت در آورده و چون جنازه‌ای باشکوه، آن را از میان موج جمعیت عزاداران عبور می‌دهند.

مراسم جوش دوره

این مراسم در روز تاسوعا برگزار می شود و افرادی به شکل دایره وار می‌ایستند و با ریتم نوحه و روضه، اقدام به سینه‌زنی می‌کنند.

سیزده محرم

سوم امام حسین علیه السلام مصادف با سیزدهم محرم، مراسم مختلفی نظیر نخل گردانی در یزد برگزار می‌شود.

دسته‌های زنجیرزنی و سینه‌زنی، در این روز (از آغاز صبح تا برگزاری نماز ظهر و عصر) در مسجد ملا اسماعیل عزاداری برگزار می‌کنند. مراسم ویژه هیئت بنی اسد نیز از دیگر آداب عزاداری سیزدهم محرم است.

آیین چاووشی خوانی

آیین چاووشی خوانی که در ماه رمضان و در شهرهای دیگر نیز برگزار می‌شود، مراسمی است که در آن، فردی که چاووش خوان است به بلندی می‌رود و اشعاری برای امام حسین خوانده و مردم را از فرا رسیدن ماه عزاداری آگاه می‌کند.

نذری

آش امام حسین علیه السلام، از معروف ترین نذری های یزد است. برای پخت این آش که بسیار مشابه آش گندم است. تقریبا یک روز صرف درست کردن این نذری می شود.

دسته سقا

در مراسم عزاداری امام حسین (ع) گروهی از نوجوانان با پوشیدن لباس مشکی و بستن دور لنگ قرمز دور کمر، مشک آبی بر روی دوش خود می‌گذارند. بازوبندی از قرآن با پولک‌های رنگارنگ و برگ‌های فلزی نیز بر بازوهای این نوجوانان، گذاشته می‌شود.

هم‌خوانی و منظم بودن صف‌های آن ها نیز مثال زدنی است. این نوجوانان با مشک‌هایی که از آب و شربت گلاب پر شده‌اند در انتهای دسته‌ها ایستاده و آن را به عزاداران تعارف می‌کنند.

مجله اینترنتی تحلیلک