دوشنبه/ 3 آبان / 1400

دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی / بخش اول درس بیست و هشتم – دایره اول السموت، دایره مشرق و مغرب (علامه حسن‌زاده آملی)



درس 28

دائره اول السُّمُوت، یا دائره مشرق و مغرب، یا الدائره التی لا سمت لها

 

درس دهم در بعد کوکب بود، و یازدهم در عرض آن، و سیزدهم در طول آن. و دانسته شد که مبدء بعد کوکب معدل النهار است، و مبدء عرض آن منطقه البروج، و مبدء طول آن اول حمل از دائره منطقه البروج

اینک سخن در سمت کوکب و مبدء سمت آنست. جمع سمت سموت است مثل رخت و رخوت، و شرط و شروط و نظائر آنها. و دائره اول السموت مبدء سمت است که اوّل سموت است. در بسیاری از کتابها اول السموت به اوّل السموات تحریف شده است که کاتب یا حروف چین آنرا سماوات جمع سماء پنداشته است.الف

دائره اول السموت عظیمه ایست که بدو قطب افق که دو نقطه سمت رأس و سمت قدم است، و بدو قطب دائره نصف النهار که دو نقطه مشرق و مغرب است گذرد. و دو قطب ا دو نقطه تقاطع افق و نصف النهار یعنی دو نقطه شمالی و جنوبی بر دائره افق بود.ب

سمت کوکب یا سمت هر نقطه مفروض بر سطح فلک اعلی، قوسی است از دائره افق محصور میان نقطه تقاطع دائره ارتفاع و افق، و نقطه تقاطع دائره اول السموت و افق؛  آن هرگز از ربع دور زیادت نبود. و در پیش داسنته ایم که دائره افق به دو نقطه شمال و جنوب، و به دو نقطه مشرق و مغرب به چهار ربع متساوی منقسم است؛ آن ربعی که بین دو نقطه شمال و مشرق است شرقی شمالی است و مقابل آن غربی جنوبی، و آن ربعی که بین دو نقطه جنوب و مشرق است شرقی جنوبی است و مقابل آن غربی شمالی؛ و سمت کوکب از این چهار ربع بدر نبود.ج

هر یک از دو نقطه تقاطع دائره ارتفاع و دائره افق را که دو نقطه مقابل یکدیگرند و بین آندو از هر دو طرف نصف دور فاصله است، نقطه سمت گویند پس اگر قوس سمت کمتر از ربع دور بوده باشد، از نقطه سمت تا شمال و یا نقطه جنوب که دو نقطه متقابل بر افق و محل تقاطع دائره نصف النهار با افق اند هر کدام که به نقطه سمت نزدیکتر است، قوس تمام سمت خواهد بود. و خط واصل میان دو نقطه سمت را که در سطح دائره ارتفاع بر سطح دائره افق ترسیم می گردد خط سمت گویند، نظیر خط نصف النهار و خط مشرق و مغرب یعنی خط زوال و خط اعتدال.

 

درس 28 دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره اول السموت، دایره مشرق و مغرب) ادامه دارد …



بیان (بخش اول درس بیست و هشتم دروس هیئت – دایره اول السموت، دایره مشرق و مغرب)

 

الف)
بیان:
سمت کوکب از طریق دائره افق مشخص می شود اما از مبدأ دایره اول السموت

 

ب)
بیان:
دو نقطه مشرق و مغرب: مشرق و مغرب حقیقی

 

چ)
بیان:
در صورت یکی شدن دائره اول السموت و دائره ارتفاع (کوکب بر روی دایره اول السموت باشد)، کوکب سمت ندارد.

در صورت انطباق دائره نصف النهار و دائره ارتفاع (بر روی دائره نصف النهار باشد) سمت کوکب 90 درجه است.

 

 

یادداشت
لازم به ذکر است که مطالب قید شده فوق تحت عنوان بیان، نکات و … پیرامون درس 28 دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (دایره اول السموت، دایره مشرق و مغرب) در حد فهم این نگارنده حقیر است. بنابراین اکیداً توصیه می‌گردد علاوه بر مطالعه اصل کتاب، پیگیری مستمر جلسات تدریس استاد صمدی آملی در خصوص شرح کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی جناب علامه حسن‌زاده آملی، به مباحثه نیز بپردازید.

کتاب دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی علامه حسن‌زاده آملی که توسط استاد صمدی آملی تدریس شده است.

 

مجله اینترنتی تحلیلک

اسکرول به بالا