مجله اینترنتی تحلیلک

دوشنبه/ 1 مرداد / 1403
Search
Close this search box.
موازنه چیست؟

موازنه چیست؟ هرآنچه که باید درباره آن بدانید

وقتی در دو جمله یا دو مصراع سجع‌های متوازن مقابل هم قرار بگیرند به آن موازنه می‌گوییم.

موازنه چیست؟

پیش از مطالعه درباره موازنه باید انواع سجع و تعاریف آن ها را بدانیم.

انواع سجع

تسجیع

تسجیع به سخنی می‌گویند که با سجع بیاورند. سجع در لغت به معنی آواز کبوتر است و در اصطلاح علم بدیع آهنگ یکسان و قرینه‌های سخن را می‌گویند. کلامی که سجع در آن به کار رفته کلام مسجع است.

سجع به سه بخش تقسیم می‌شود:

  • متوازی
  • مطرف
  • متوازن

سجع متوازی

هرگاه دو کلمه هم وزن و در حرف روی برابر (هم قافیه) باشند. مثل: دام / نام

حرف روی چیست؟

به آخرین واک اصلی هر کلمه روی می‌گویند. مثلا حرف دال در کلمات یاد، محمد، افتادم، بود

سجع مطرف

وقتی کلمات در وزن مختلف و در حرف روی یکسان باشند. مثل: دست / شکست ، دانشمند / پند

سجع متوازن

وقتی کلمات در وزن یکسان و در حرف روی مختلف باشند. مثل: کام / کار ، نامه / ناله

به طور کلی می‌توان فرمول‌های زیر را برای این سه نوع ارایه داد:

وزن و روی یکی = متوازی

وزن یکی و روی مختلف = متوازن

وزن مختلف و روی یکی = مطرف

موازنه چیست؟

موازنه چیست؟
موازنه چیست؟

موازنه چیست؟

وقتی در دو جمله یا دو مصراع سجع‌های متوازن مقابل هم قرار بگیرند به آن موازنه می‌گوییم.

مثال برای موازنه:

شاهی که رَخش او را دولت بود دلیل
شاهی که تیغ او را نفرت بود فسان

****

نکاتی که به عنوان پیش نیاز باید بدانیم.

واک و واج

کوچکترین جزء بسیط و مشخص و مفارق در زبان را واک می نامیم. مثال کلمه دَر مرکب از سه جزء است:
د، -َ، ر

هر یک از این سه جزء بسیط است و به اجزای کوچکتری تقسیم نمی شود و هریک از آنها یک واک نام دارد.

صامت و مصوت

واک های زبان به دو گروه تقسیم می شوند:

مصوت ها: صدادار هستند و به شش گروه تقسیم می شوند:

a آ a -ََ
i ای e َ-
u او o َ-

صامت ها: همان حروف بی صدا هستند، مانند: م – ب – س و…

هجا

ترکیبی از اصوات که با یک بار خروج هوا از نای ادا می شود. (معادل همان بخش در دوران دبستان)

مثال: ماه، سر

هجا در زبان فارسی مرکب از یک مصوت و یک یا دو یا سه صامت است.

بیشتر بخوانید: سجع و انواع آن

عنصرالمعالی در بخش «در آیین و رسم شاعری» قابوسنامه می گوید:

و اگر شاعر باشی به وزن و قافیه تهی قناعت مکن. بی صناعتی و ترتیبی شعر مگوی که شعر راست ناخوش بود، ملحی باید که بود اندر شعر یا صناعتی به رسم شعرا چون متضاد و مزدوج و موازنه و مسجع و مانند این.

علم بدیع و انواع آن

بدیع یکی از علوم بلاغی است که در کنار بیان و معانی سه دانش را تشکیل می دهند که راجع به وجوه زیبایی و حسن کلام سخن می گویند.

در حقیقت این علم مجموعه ای از ترفندها و شگردهایی است که شعرا با کاربرد آنها، کلام عادی را به کلام ادبی و هنری تبدیل می کنند.

بیشتر بخوانید: علم بدیع و انواع آن

 

مجله اینترنتی تحلیلک

0 0 رای ها
امتیازدهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x